Tą i tę

Na co dzień spotykam bardzo mało osób, które w swoich pismach używają zarówno zaimka  jak i tę. I choć w języku potocznym przyjęło się, że forma  jest zawsze poprawna, to w języku oficjalnym sprawa tak prosta już nie jest. A ponieważ sam wielokrotnie złapałem się na tym, że używam złej formy, to dziś w ramach terapii wyjaśnienie, kiedy należy stosować zaimek , a kiedy .

Najprościej rzecz ujmując, forma tę powinna być używana w bierniku, a forma tą – w narzędniku. Rozszerzenie tej definicji mówi jednak, że w potocznej polszczyźnie mówionej aprobuje się używanie formy tą także w bierniku. W piśmie należy przestrzegać różnicy między  i .

 Aby lepiej zobrazować definicję podam przykłady:

Biernik: Janek grał w tę grę.

Narzędnik: Janek poszedł z tą grą do kolegi.

Skąd wzięło się w języku polskim tę i tą?

poradni językowej PWN na przykładzie tę książkę wyjaśnia to językoznawca Mirosław Bańko:

Poprawna forma biernika, przynajmniej w języku oficjalnym, to tę książkę. W mowie częsta jest postać, którą zapisałoby się tą książkę, i takież zapisy można spotkać w tekstach pisanych: mailach, listach prywatnych, notatkach itp. W oficjalnym tekście, np. dokumencie urzędowym, wypracowaniu szkolnym lub artykule przeznaczonym do publikacji, taka postać byłaby jednak błędem. 

Do połowy XIX wieku mówiło się i pisało także tamtę książkę, moję książkę, dziś końcówką biernika lp zamimków przymiotnych w rodzaju żeńskim jest -ą i tylko zaimek ten (w rodzaju żeńskim ta) stanowi wyjątek, por. tamtą książkę, moją książkę.

Podsumowując

Forma jest dopuszczana w języku potocznym i wiadomościach prywatnych. W tekstach oficjalnych (artykuły, notki na blogach, inne treści publiczne) należy jednak stosować zaimki tą zgodnie z zasadami gramatyki języka polskiego. Do prawidłowego zastosowania należy więc określić przypadek, w którym ów zaimek występuje i jeśli jest to biernik zastosować formę , a jeśli narzędnik – . Jako ciekawostkę dodam, że formę zaimka wybieramy też do rzeczownika, który znajduje się w zdaniu (np. Janek jechał tą nową autostradą.; ale Janek wybrał nową autostradę.)

fot. pixabay.com